Skip to main content
Paleolithic snail fragment from Drummin Bog

Náisiún
Ildánach

Saol ársa aimsithe faoi phortach ardaithe i gCeatharlach, an t-aon phortach ardaithe sa chontae

Scroll
4 min read

Saol ársa aimsithe faoi phortach ardaithe i gCeatharlach, an t-aon phortach ardaithe sa chontae

4 min read

3/08/21

Saol ársa aimsithe faoi phortach ardaithe i gCeatharlach, an t-aon phortach ardaithe sa chontae

Agus muid ag réiteach le fógra a dhéanamh níos déanaí an mhí seo maidir le buaiteoir an mhaoinithe um Ghníomhú ar son na hAeráide, tá tús iontach curtha le Tionscadal Phortach Dhroimín, tionscadal atá á mhaoiniú ag Éire Ildánach: thángthas le gairid i gCeatharlach, ar phíosa adhmaid portaigh atá 5,000 bliain d'aois, plandaí atá 8,000 bliain d'aois, chomh maith le samplaí de shiolta ó ghrinneall loch ársa a théann siar thart ar 10,000 bliain.

Is tionscadal deonach neamhbhrabúis don oideachas pobail é Tionscadal Phortach Dhroimín atá dírithe ar phortach ardaithe i gContae Cheatharlach, an t-aon cheann atá sa chontae, a thabhairt ar ais.

Is féidir leis na staidéir gheolaíochta a rinneadh le linn Chéim 1 den chuid sin den Chlár a bhain leis an Tionscadal Meirge nasc díreach a dhéanamh anois, siar tríd na blianta, go dtí tréimhse go gairid i ndiaidh na hOighearaoise deireanaí  – sular thosaigh daoine ag cur fúthu sa cheantar máguaird.⁣

⁣Sna míonna amach romhainn, beidh an pobal rannpháirteach ó thaobh na dtorthaí seo i suiteálacha, siamsaíocht, agus imeacht Lae Oscailte arna n-eagrú i mí Dheireadh Fómhair 2021.⁣

⁣Thug na daoine cneasta atá ag obair ar Thionscadal Phortach Dhroimín eolas dúinn maidir leis an dul chun cinn atá á dhéanamh sa chúinne stairiúil seo de Chontae Cheatharlach agus an chaoi ar chuidigh an maoiniú ó Éire Ildánach leis an obair:

“Cuireadh an obair ar athlá mar gheall ar Covid ach bhí Coiste Thionscadal Phortach Dhroimín i gCeatharlach agus na healaíontóirí Jules Michael agus Cathy Fitzgerald ríméadach a bheith in ann, ar deireadh thiar, beirt phailneoirí ó Wet Futures i UCC – Benjamin Gearey agus Rosie Everett – a óstáil ar Phortach Dhroimín an tseachtain seo caite, le haghaidh Chéim 1 den Tionscadal Meirge.

Beidh na suirbhéanna méadaithe claise a rinne Ben agus Rosie le linn a gcuairte agus na scrúduithe sa mhion-saotharlann i Halla na Dromainne an lá dár gcionn, in ann bonn eolais a thabhairt faoi chonair na rannpháirtíochtaí pobail sa tionscadal seo, atá á mhaoiniú ag Éire Ildánach, sna trí mhí atá amach romhainn.

 

sphagnum moss under a microscope

Cell structure of sphagnum moss, approximately 6,000 years old

Cuirfear na samplaí móna paleo seo os comhair an phobail mar chuid d’imeachtaí an Lae Oscailte a bheidh ar siúl i Halla na Dromainne, i gContae Cheatharlach, i nDeireadh Fómhair 2021 Tá an t-ábhar amhairc as na samplaí micreascópacha mar fhoinsí anois don Tionscadal Meirge. Cuirfidh baill den phobal agus an t-ealaíontóir Jules suiteáil ar bun i Halla na Dromainne, bunaithe ar thuarascáil Rosie.

Beidh Halla na Dromainne agus Portach Dhroimín féin mar chuid den Lá Oscailte, rud a thabharfaidh deis cainteanna a chur i láthair maidir leis an bportach- na foirmíochtaí ársa agus an flóra agus an fána ar leith atá ann, agus a thábhachtaí atá sé mar thearmann gnáthóige agus fiadhúlra. Seinnfear an t-amhrán The Bog Rosemary,agus cuirfear na Meirgí ar taispeáint. Eagróidh an t-adhmadóir staire, Eoin Donnelly, ceardlann ar an lá agus uirlisí agus gléasanna iontacha ón seansaol á ndéanamh aige.”

Go bunúsach, chaith Ben agus Rosie an lá ag plé leis na croí-shamplaí. Thug na samplaí tosaigh, nuair a chuaigh siad síos thart ar thrí mhéadar, píosa adhmaid ó 5,000 bliain ó shin aníos! Thug tuilleadh samplaí, ón gcuid ba doimhne den phortach, samplaí d’eanach – an réamhtheachta do chruthú an sphagnum – dóibh, agus é seo thart ar 8,000 bliain d’aois. Thíos faoi seo fuair siad samplaí de mhóta liath agus de shiolta (thart ar 10,000 bliain d’aois) ar ghrinneall an locha bunaidh, lena n-áirítear píosa beag bídeach de shliogán. Bhí na torthaí seo iontach ar fad, agus iad in ann Portach Dhroimín a thabhairt i bhfad siar agus é cheangal le tréimhse go gairid tar éis na hOighearaoise deireanaí; agus le ham sula raibh daoine ag cur fúthu sa cheantar fiú.

 

wood from ancient bog

5,000 year-old oak fragment

 

An lá dár gcionn, shocraigh Ben agus Rosie micreascóip allamuigh i Halla na Dromainne, in aice láimhe. Tháinig baill den phobal chun éisteacht le Ben ag tabhairt achoimre ar an bportach agus a fhoirmíochtaí móna. Tugann na croíshamplaí eolas maidir le hairc na h-aeráide i gcaitheamh na tréimhse  – níos mó báistí, níos fuaire, níos teo etc. Toisc go bhfuil tailte móna aigéadach tá siad in ann seanphailin a chaomhnú, gan marach beagnach (crainn, féar agus fásra plandaí), ar bhealach nach bhféadfadh gnáthithir nó carraig iad a chaomhnú, agus tá siad thar a bheith tábhachtach agus iad ina gcartlanna staire de na tréimhsí éagsúla seo.

I ndeireadh na dála, ba thús speisialta -agus ancaire- a bhí sa dá lá seo do thionscadal níos leithne, de réir mar a rachaidh sé chun cinn sna trí mhí atá amach romhainn.

Faigh tuilleadh eolais ag drumminbog.com

nuacht
litir

Cláraigh don nuachtlitir chun an nuacht agus na himeachtaí is deireanaí maidir le hÉire Ildánach a fháil